Tiếng vọng từ đáy biển 4.500 năm trước
Khi các kim tự tháp Giza còn đang được xây dựng tại Ai Cập cổ đại vào khoảng năm 2500 TCN, một hải trình chở hàng quy mô lớn đã diễn ra trên vùng biển Địa Trung Hải. Các nhà khảo cổ học dưới nước vừa công bố phát hiện một bãi gốm cổ ngoài khơi bờ biển Thổ Nhĩ Kỳ có niên đại xấp xỉ 4.500 năm. Nếu được xác thực đầy đủ, đây chính là xác tàu đắm cổ nhất từng được nhân loại ghi nhận, đẩy lùi mốc thời gian của hoạt động vận tải biển đường dài có tổ chức thêm nhiều thế kỷ.
Trước phát hiện này, khảo cổ học hàng hải thế giới dựa vào hai cột mốc kinh điển: xác tàu Dokos ngoài khơi Hy Lạp (khoảng 2200 TCN) và xác tàu Uluburun lừng danh (khoảng 1300 TCN). Cổ vật mới phát hiện thuộc Kỷ nguyên Kim khí Sớm (Early Bronze Age) chứng minh rằng từ 45 thế kỷ trước, con người đã tổ chức những đoàn thuyền quy mô để vận chuyển hàng hóa thương phẩm số lượng lớn trên biển.
Khi đồ gốm trở thành hộp đen lịch sử
Trải qua bốn thiên niên kỷ rưỡi dưới làn nước mặn, toàn bộ cấu trúc thân gỗ của con thuyền đã tiêu biến hoàn toàn. Tuy nhiên, hàng trăm bình gốm lưu trữ vẫn nằm nguyên vẹn thành một cụm dày đặc trên đáy biển. Theo giả thuyết ban đầu của nhóm nghiên cứu, con tàu gặp nạn do đâm vào đá ngầm ven bờ trong một cơn bão khi đang chở các mặt hàng nông nghiệp giá trị cao thời bấy giờ, như rượu vang, dầu ô-liu hoặc nhựa cây thơm.
Phát hiện mở ra góc nhìn đột phá nhưng cũng đối mặt với nhiều thận trọng khoa học. Vì không còn phần gỗ để phân tích vòng sinh trưởng cây (dendrochronology), niên đại hiện tại dựa chủ yếu vào loại hình học và phong cách gốm sứ. Giới chuyên gia nhấn mạnh cần chờ kết quả thử nghiệm định tuổi bằng carbon phóng xạ và sắc ký khí - khối phổ (GC-MS) trên các cặn hữu cơ bám trong bình để đưa ra kết luận xác thực cuối cùng.
Góc nhìn công nghệ và sự đồng điệu với Việt Nam
Nghiên cứu này minh họa bước tiến vượt bậc của kỹ thuật trắc địa quang học dưới nước (photogrammetry), viễn thám và hóa học cặn hữu cơ. Công nghệ hiện đại cho phép tái dựng toàn bộ mạng lưới kinh tế của người xưa ngay cả khi vật chất hữu cơ đã phân rã hoàn toàn.
Đối với Việt Nam — quốc gia sở hữu hơn 3.200 km bờ biển cùng bề dày di sản khảo cổ dưới nước như các tàu đắm Bình Châu, Cù Lao Chàm hay Vũng Tàu — phát hiện này mang tính gợi mở sâu sắc. Những mảnh gốm nung không đơn thuần là cổ vật mỹ thuật; chúng chính là những «hộp đen kinh tế» bền bỉ nhất của loài người, lưu giữ chứng tích về các tuyến hải thương kết nối các nền văn minh từ ngàn xưa.
— Bài viết này được tổng hợp và biên soạn bởi AI LUMINA từ các nguồn đã xác thực. Dữ liệu và thông tin dẫn nguồn từ: Science Daily.
