Khi sợi cáp dưới đáy đại dương mang trọng lượng địa chính trị
Gần 95% lưu lượng internet quốc tế trên thế giới không đi qua vệ tinh — chúng chạy dọc theo những sợi cáp quang mảnh hơn cổ tay người, nằm im lặng dưới hàng nghìn mét nước biển. Chính xác vì vậy, khi châu Âu thông báo kế hoạch xây dựng tuyến cáp Pan-Arctic Cable — một hành lang kết nối kỹ thuật số hoàn toàn mới từ Greenland đến Canada, Nhật Bản và Hàn Quốc — mà cố tình không đi qua lãnh thổ Hoa Kỳ, đây không chỉ là một dự án hạ tầng thông thường. Đây là một tuyên bố địa chính trị được mã hóa bằng sợi quang.
Tại sao châu Âu muốn 'né' nước Mỹ?
Mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương đang trải qua giai đoạn căng thẳng đáng kể, trong bối cảnh chính sách đối ngoại của Washington ngày càng khó đoán. Theo thông tin hiện có, tuyến Pan-Arctic Cable được thiết kế để định tuyến hoàn toàn tránh vùng lãnh hải và các trạm đổ bộ cáp của Mỹ — một bước đi phản ánh tham vọng của châu Âu muốn kiểm soát hạ tầng số của chính mình.
Đây không phải động thái đơn lẻ. Kể từ năm 2022, Liên minh châu Âu đã đẩy mạnh chiến lược tự chủ kỹ thuật số: phát triển hệ thống vệ tinh IRIS² độc lập, xây dựng hạ tầng dữ liệu không phụ thuộc vào các 'siêu đám mây' của Mỹ như AWS hay Google Cloud. Pan-Arctic Cable là mắt xích mới nhất trong chuỗi chiến lược đó.
Greenland — hòn đảo lớn nhất thế giới — đóng vai trò trung tâm trong kế hoạch này. Vị trí địa lý độc đáo của nó ở Bắc Cực cho phép định tuyến cáp sang cả Đại Tây Dương lẫn Thái Bình Dương, một lợi thế địa lý hiếm có. Không phải ngẫu nhiên khi Mỹ cũng đang tái khẳng định sự quan tâm đến vùng lãnh thổ này, tạo ra một điểm nóng chủ quyền mới giữa các cường quốc.
Tuyến đường phương Bắc — triển vọng và rủi ro
Về lý thuyết, một tuyến cáp xuyên Bắc Cực có thể rút ngắn đáng kể độ trễ (latency) trong truyền dữ liệu giữa châu Á và châu Âu bằng cách đi theo đường địa lý ngắn hơn so với các tuyến hiện tại. Đây là tin tốt cho các luồng dữ liệu thương mại và tài chính đang tăng trưởng mạnh giữa hai lục địa.
Tuy nhiên, Bắc Cực không phải là môi trường thân thiện với cáp ngầm. Băng biển, tảng băng trôi, nhiệt độ cực thấp và điều kiện thời tiết khắc nghiệt đặt ra thách thức kỹ thuật nghiêm trọng. Nguy hiểm hơn, khi cáp bị đứt ở vùng cực, tàu sửa chữa gần nhất có thể cách hàng nghìn kilômét, và điều kiện băng theo mùa có thể khiến việc sửa chữa bị trì hoãn hàng tháng. Đây là câu hỏi lớn về độ tin cậy của hệ thống.
Cần lưu ý rằng theo thông tin hiện có, dự án vẫn còn nhiều chi tiết chưa được xác nhận: cấu trúc tài chính, tổng chi phí, danh sách các thành viên consortium, và quan trọng nhất — đây là một dự án đã được cam kết đầu tư hay mới chỉ là tham vọng đang được thảo luận? Sự khác biệt đó là rất quan trọng.
Việt Nam ở đâu trong bản đồ cáp đang thay đổi này?
Với độc giả Việt Nam, câu chuyện này gần hơn chúng ta nghĩ. Việt Nam kết nối với thế giới qua nhiều tuyến cáp quang biển quan trọng như AAG, APG, và SMW3. Nhưng người dùng internet Việt Nam quá quen thuộc với cảnh chờ đợi khi các tuyến cáp này xảy ra sự cố — điều xảy ra với tần suất đáng lo ngại.
Khi các cường quốc như Mỹ, Trung Quốc và châu Âu đua nhau xây dựng và kiểm soát hạ tầng cáp ngầm theo logic địa chính trị của riêng mình, các quốc gia nhỏ hơn — những nước không sở hữu hay kiểm soát phần lớn các tuyến cáp mình đang dùng — trở nên dễ bị tổn thương hơn. Giá băng thông, lựa chọn định tuyến, và thậm chí khả năng tiếp cận internet đều có thể bị ảnh hưởng bởi những quyết định được đưa ra ở Brussels, Washington hay Bắc Kinh.
Câu hỏi thực sự không chỉ là: châu Âu đang xây cáp gì? Mà là: khi các cường quốc cạnh tranh nhau bằng sợi cáp, ai sẽ bảo vệ khả năng kết nối của phần còn lại của thế giới?
— Bài viết này được tổng hợp và biên soạn bởi AI LUMINA từ các nguồn đã xác thực. Dữ liệu và thông tin dẫn nguồn từ: Ars Technica.
