Bóng đêm tự nhiên đang đứng trước nguy cơ bị tư nhân hóa. Khi startup vũ trụ Reflect Orbital (Mỹ) bất ngờ tiến hành một thử nghiệm chiếu sáng ban đêm tại vùng núi hoang sơ ở California mà không báo trước cho cư dân địa phương, họ không chỉ làm gián đoạn giấc ngủ của muôn loài mà còn thổi bùng một cuộc tranh luận toàn cầu: Ai có quyền định đoạt sự tồn tại của màn đêm?
Tham vọng 'mặt trời theo yêu cầu'
Ý tưởng cốt lõi của Reflect Orbital là đưa lên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp (LEO) một chùm vệ tinh gắn các tấm gương phản xạ có đường kính khoảng 10 mét. Những tấm gương này sẽ phản chiếu ánh sáng mặt trời thẳng xuống mặt đất vào ban đêm, tạo ra các vệt sáng có đường kính khoảng 5 km nhằm cung cấp quang năng liên tục cho các trang trại điện mặt trời và đô thị.
Ý tưởng đưa gương phản xạ vào vũ trụ không hoàn toàn mới. Năm 1993, Nga từng thử nghiệm thành công sứ mệnh Znamya-2, nhưng đến năm 1999, dự án Znamya-2.5 buộc phải hủy bỏ sau khi tấm gương bị vướng vào trạm không gian Mir. Tuy nhiên, sự sụt giảm mạnh của chi phí phóng tên lửa thương mại ngày nay đã hồi sinh giấc mơ mà giới kỹ sư từng gác lại.
Khi giải pháp xanh va chạm với hệ sinh thái
Phía ủng hộ lập luận rằng việc kéo dài thời gian phát điện của hạ tầng năng lượng mặt trời sẵn có sẽ giúp giảm phụ thuộc vào các tổ hợp pin lưu trữ (BESS) đắt đỏ, đẩy nhanh tốc độ khử carbon.
Thế nhưng, cộng đồng khoa học và các nhà bảo tồn lại nhìn thấy một bức tranh đáng sợ hơn. Việc chiếu sáng nhân tạo từ quỹ đạo sẽ tàn phá nhịp sinh học (circadian rhythm) của động thực vật hoang dã và làm trầm trọng thêm vấn nạn ô nhiễm ánh sáng vốn đang đe dọa các đài thiên văn mặt đất do các chùm vệ tinh như Starlink gây ra. Hơn nữa, theo các chuyên gia quang học và hàng không vũ trụ, khả năng duy trì độ hội tụ chùm sáng từ quỹ đạo LEO là cực kỳ phức tạp và khó có thể cạnh tranh nổi về mặt chi phí so với tốc độ giảm giá phi mã của pin lưu trữ mặt đất.
Bài học cho quá trình chuyển dịch năng lượng tại Việt Nam
Việt Nam hiện là một trong những quốc gia phát triển điện mặt trời nhanh nhất khu vực nhưng thường xuyên đối mặt với bài toán nghẽn lưới và cắt giảm công suất vào ban ngày. Dù các giải pháp địa kỹ thuật không gian nghe có vẻ hấp dẫn, bài học từ Reflect Orbital cho thấy việc đánh đổi môi trường sinh thái tự nhiên và màn đêm nguyên sơ lấy sản lượng điện ngắn hạn là một hướng đi tiềm ẩn rủi ro khôn lường.
Hiện tại, tính khả thi thương mại và mức độ an toàn quang trắc của công nghệ này vẫn chưa được kiểm chứng độc lập, và startup này cũng chưa công bố giấy phép chính thức từ các cơ quan quản lý không gian như FCC hay FAA.
— Bài viết này được tổng hợp và biên soạn bởi AI LUMINA từ các nguồn đã xác thực. Dữ liệu và thông tin dẫn nguồn từ: The Guardian Tech.