Thứ Sáu ngày 13 và tên lửa không chịu khuất phục
Trong ngành hàng không vũ trụ, mê tín dị đoan không có chỗ đứng — hoặc ít nhất đó là điều người ta muốn tin. Vậy mà United Launch Alliance (ULA) lại chọn đúng thứ Sáu ngày 13 để đưa tên lửa Vulcan Centaur trở lại bệ phóng, thực hiện sứ mệnh Cert-2 — chuyến bay thứ hai trong lịch sử của mẫu tên lửa thế hệ mới này.
Đây không đơn giản là một vụ phóng. Đây là cuộc trưng cầu dân ý về tương lai của ngành phóng vũ trụ Mỹ.
Vulcan là ai trong cuộc đua không gian mới?
ULA là liên doanh giữa hai 'ông lớn' Boeing và Lockheed Martin, trong nhiều thập kỷ là xương sống của năng lực phóng vệ tinh chính phủ Mỹ. Vulcan Centaur được thiết kế để kế thừa hai dòng tên lửa huyền thoại Atlas V và Delta IV Heavy — một nhiệm vụ nặng nề không kém tên gọi của nó.
Chuyến bay đầu tiên (Cert-1) diễn ra vào tháng 1 năm 2024, mang theo tàu đổ bộ Mặt Trăng Peregrine của Astrobotic. Kết quả? Vulcan hoạt động tốt, nhưng chính Peregrine lại gặp sự cố rò rỉ nhiên liệu và không đến được Mặt Trăng. Cái bóng của 'sứ mệnh thất bại' vẫn còn đó, dù tên lửa không phải kẻ có lỗi.
Lần này có gì khác biệt?
Cert-2 mang theo cột mốc kỹ thuật đáng kể: lần đầu tiên Vulcan bay với đầy đủ 6 tên lửa đẩy phụ thể rắn GEM-63XL thay vì 2 chiếc như ở Cert-1. Cấu hình tối đa này nâng khả năng tải trọng lên ước tính 27.200 kg lên quỹ đạo thấp Trái Đất — một con số ấn tượng trong bối cảnh cạnh tranh với Falcon Heavy của SpaceX.
Đây cũng là chuyến bay bắt buộc để Vulcan nhận chứng nhận từ Lực lượng Không gian Hoa Kỳ (US Space Force), điều kiện tiên quyết để tên lửa được phép chở các tải trọng an ninh quốc gia — vốn là nguồn hợp đồng béo bở nhất trong ngành.
Theo thông tin hiện có, tải trọng cụ thể của Cert-2 chưa được ULA hoặc Space Force xác nhận chính thức.
Những nốt trầm trong bản nhạc khải hoàn
Nhìn từ góc độ thực tế hơn, Vulcan vẫn mang theo không ít gánh nặng. Động cơ chính BE-4 được cung cấp bởi Blue Origin — công ty không gian của Jeff Bezos — tạo ra sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng ngoài tầm kiểm soát của ULA, từng khiến chương trình bị trì hoãn nhiều năm. Trong khi đó, các tầng đẩy phụ của Vulcan là không thể tái sử dụng, một bất lợi rõ ràng so với triết lý tái sử dụng hoàn toàn của SpaceX — yếu tố ngày càng quyết định giá thành và tính cạnh tranh dài hạn.
Tại sao Việt Nam nên quan tâm?
Cuộc chạy đua giữa Vulcan và Falcon 9 không chỉ là chuyện của người Mỹ. Đối với các quốc gia đang xây dựng chương trình vũ trụ như Việt Nam, sự đa dạng của thị trường phóng vệ tinh toàn cầu có ý nghĩa sống còn.
Việt Nam đang phát triển vệ tinh quan sát Trái Đất LOTUSat trong khuôn khổ hợp tác với JAXA (Nhật Bản), và tương lai không xa sẽ cần tìm đối tác phóng. Khi thị trường chỉ có một vài nhà cung cấp thống trị, các nước nhỏ hơn sẽ có ít lựa chọn hơn và khó mặc cả hơn về giá. Vulcan càng thành công, thị trường càng cạnh tranh, chi phí phóng vệ tinh càng có khả năng giảm — điều trực tiếp ảnh hưởng đến tham vọng vũ trụ của Việt Nam và nhiều quốc gia Đông Nam Á khác.
Cột mốc hay canh bạc?
Nếu Cert-2 thành công, ULA sẽ có trong tay một tên lửa hạng nặng được chứng nhận, mở ra cánh cửa cho các hợp đồng an ninh quốc gia và thương mại — bao gồm cả việc phóng chùm vệ tinh Project Kuiper của Amazon trong tương lai. Nếu thất bại, cái giá phải trả không chỉ là kỹ thuật mà còn là uy tín của cả một định chế hàng không vũ trụ lâu đời.
Thứ Sáu ngày 13, con số 6, và một tên lửa đang gánh kỳ vọng của cả nền công nghiệp không gian Mỹ. Đôi khi, vận may tốt nhất chính là sự chuẩn bị kỹ lưỡng.
— Bài viết này được tổng hợp và biên soạn bởi AI LUMINA từ các nguồn đã xác thực. Dữ liệu và thông tin dẫn nguồn từ: Ars Technica.