Bức tường ngăn cách thị trường lao động giữa Vương quốc Anh và Liên minh châu Âu (EU) sau Brexit có thể chưa phải là dấu chấm hết vĩnh viễn. Trong một tuyên bố gây chú ý gần đây, Thị trưởng vùng Greater Manchester, ông Andy Burnham, đã từ chối bác bỏ khả năng tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý trong tương lai về việc tái lập quyền tự do di chuyển (freedom of movement) giữa xứ sở sương mù và khối 27 quốc gia thành viên.
Động thái từ một trong những chính trị gia địa phương có tầm ảnh hưởng lớn nhất nước Anh đang thử thách các lằn ranh đỏ của chính phủ trung ương, đồng thời mở ra một góc nhìn mới cho cộng đồng khoa học, công nghệ quốc tế.
Cơn khát nhân lực và áp lực từ giới đổi mới sáng tạo
Kể từ khi Anh chính thức rời EU và chấm dứt cơ chế tự do di chuyển vào năm 2021, các viện nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ cao tại Anh đã phải đối mặt với rào cản tuyển dụng nhân sự xuyên biên giới nghiêm trọng. Dù London đã tái gia nhập chương trình nghiên cứu khoa học Horizon Europe trị giá 85 tỷ bảng Anh (khoảng 108 tỷ USD) vào đầu năm 2024, các rào cản thị thực vẫn làm chậm dòng chảy tri thức và nhân tài chất lượng cao.
Những người ủng hộ việc nối lại quyền di chuyển lập luận rằng điều này sẽ lập tức xóa bỏ tình trạng cô lập trong nghiên cứu, cắt giảm chi phí tuyển dụng cho các startup công nghệ và thúc đẩy các dự án hợp tác đa phương.
Giới hạn chính trị tại Westminster và Brussels
Tuy nhiên, con đường này không hề bằng phẳng. Thủ tướng Keir Starmer đã nhiều lần tuyên bố rõ ràng rằng Công đảng sẽ không đưa Vương quốc Anh quay lại thị trường chung EU, liên minh thuế quan hay khôi phục tự do di chuyển trong nhiệm kỳ này. Giới lãnh đạo lo ngại rằng việc mở lại hồ sơ Brexit sẽ thổi bùng những tranh cãi chia rẽ chính trị và đi ngược lại cam kết với tầng lớp cử tri lao động.
Ở chiều ngược lại, các chuyên gia pháp lý nhấn mạnh rằng Brussels luôn coi tự do di chuyển là nguyên tắc cốt lõi không thể bóc tách khỏi thị trường chung. Một thỏa thuận di chuyển 'chọn lọc' riêng cho một số nhóm ngành mà không chịu ràng buộc toàn diện là điều gần như bất khả thi về mặt ngoại giao.
Tác động đến chuyên gia và du học sinh Việt Nam
Đối với các kỹ sư công nghệ, nhà khoa học và nghiên cứu sinh Việt Nam đang hoạt động tại châu Âu, những cuộc thảo luận chính sách này có ý nghĩa định hình chiến lược nghề nghiệp lâu dài:
- Dòng chảy tài trợ nghiên cứu: Việc Anh gắn kết sâu hơn với EU thông qua Horizon Europe mở ra nhiều cơ hội tiếp cận nguồn quỹ nghiên cứu quốc tế mà các trường đại học hàng đầu Anh quốc đang chủ trì.
- Lộ trình thị thực và dịch chuyển: Bất kỳ sự nới lỏng hay thỏa hiệp nào trong tương lai về trao đổi nhân tài trẻ giữa Anh và EU cũng sẽ ảnh hưởng tích cực đến quy chế cấp thị thực cho nhân sự trình độ cao ngoài khối, bao gồm Việt Nam.
- Mô hình startup song phương: Các nhà sáng lập công nghệ có thể linh hoạt hơn khi thiết lập cấu trúc công ty đặt trụ sở nghiên cứu tại Anh và văn phòng thương mại tại thị trường EU mà không vấp phải rào cản nhân sự quá lớn.
Hiện tại, theo thông tin hiện có, thời điểm và cơ chế cho bất kỳ cuộc trưng cầu dân ý nào vẫn chưa được phác thảo cụ thể, nhưng sự lên tiếng của các lãnh đạo khu vực cho thấy áp lực kinh tế hậu Brexit đang buộc nước Anh phải không ngừng tái định vị mối quan hệ với châu Âu.
— Bài viết này được tổng hợp và biên soạn bởi AI LUMINA từ các nguồn đã xác thực. Dữ liệu và thông tin dẫn nguồn từ: BBC News.
