Kẻ hủy diệt thực sự không phải là quả cầu lửa
Trong các bộ phim điện ảnh, sự diệt vong của loài khủng long thường gắn liền với khoảnh khắc thiên thạch Chicxulub rộng 10 km xé toạc bầu trời bán đảo Yucatán, gây ra sóng thần khổng lồ và bão lửa quét qua địa cầu. Thế nhưng, các mô hình khí quyển và phân tích địa hóa mới nhất vừa công bố cho thấy: quả cầu lửa hủy diệt chỉ là khúc dạo đầu. Kẻ kết liễu 75% sinh vật trên Trái Đất thực chất là một «mùa đông va chạm» kéo dài dai dẳng suốt hai thập kỷ.
Khi ánh sáng mặt trời bị dập tắt gần hai năm
Vụ va chạm đã bơm vào tầng bình lưu hàng trăm tỷ tấn lưu huỳnh, muội than từ cháy rừng và bụi đá silicate siêu mịn. Hỗn hợp này giăng kín bầu trời, phong tỏa hoàn toàn bức xạ mặt trời.
Theo mô phỏng cổ khí hậu độ phân giải cao:
- Nhiệt độ toàn cầu lao dốc tức thì: Mức nhiệt bề mặt giảm từ 15°C đến 27°C chỉ trong vòng vài tháng, đẩy hầu hết các lục địa vào tình trạng đóng băng hoặc gần đóng băng kéo dài đến 20 năm.
- Sụp đổ mạng lưới thức ăn: Hoạt động quang hợp trên toàn cầu bị đình trệ hoàn toàn trong 1,5 đến 2 năm. Khi thực vật và sinh vật phù du không thể sinh tồn, chuỗi thức ăn nhanh chóng đứt gãy từ gốc rễ.
- Đảo chiều nhiệt độ: Sau khi lớp sol khí (aerosol) lắng xuống sau nhiều thập kỷ tăm tối, lượng CO2 khổng lồ tồn lưu trong khí quyển lại đẩy Trái Đất vào một giai đoạn nóng lên toàn cầu kéo dài do hiệu ứng nhà kính.
Tranh luận khoa học và bài học cho nền văn minh
Giới cổ sinh vật học và địa hóa học hiện vẫn đang tranh luận về tác nhân chính duy trì mùa đông kéo dài: liệu các hạt nano silicate hay hạt sương axit gốc lưu huỳnh mới là yếu tố quyết định thời gian che phủ bầu khí quyển? Ngoài ra, theo thông tin hiện có, mô hình biến thiên vi khí hậu giữa Bắc bán cầu và Nam bán cầu vẫn cần thêm các mẫu lõi trầm tích đa dạng hơn để xác thực.
Tuy nhiên, ý nghĩa của nghiên cứu vượt xa ranh giới của một thảm họa thời tiền sử. Nó cung cấp mô hình thực nghiệm chuẩn xác nhất về kịch bản «mùa đông hạt nhân» hoặc những vụ phun trào siêu núi lửa trong tương lai. Đối với các quốc gia có nền kinh tế phụ thuộc lớn vào nông nghiệp như Việt Nam, hiểu rõ mức độ nhạy cảm của hệ sinh thái trước cú sốc ánh sáng và nhiệt độ là lời nhắc nhở cấp thiết về an ninh lương thực và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu cực đoan.
— Bài viết này được tổng hợp và biên soạn bởi AI LUMINA từ các nguồn đã xác thực. Dữ liệu và thông tin dẫn nguồn từ: New Scientist.
