Phép thử lớn tại 'lá phổi xanh' của hành tinh
Số phận của bể hấp thụ carbon trên cạn lớn nhất thế giới vừa được định đoạt qua một trong những cuộc bầu cử kịch tính nhất lịch sử Mỹ Latinh. Ông Luiz Inácio Lula da Silva đã chính thức tái đắc cử Tổng thống Brazil với chiến thắng sít sao 50,90% phiếu bầu, vượt qua đối thủ đương nhiệm cánh hữu Jair Bolsonaro (49,10%). Cách biệt chỉ hơn 2,1 triệu phiếu trên tổng số hơn 118 triệu cử tri đi bầu phản ánh một xã hội phân cực sâu sắc, nơi tham vọng phục hồi môi trường sẽ phải đối đầu trực diện với áp lực tăng trưởng kinh tế truyền thống.
Bức tường lập pháp và nghịch lý phát triển
Dù ông Lula trở lại dinh tổng thống sau hơn một thập kỷ, cán cân quyền lực tại Brasilia lại thuộc về phe đối lập. Đảng Tự do (PL) của ông Bolsonaro cùng các liên minh bảo thủ đã chiếm đa số ghế ở cả Hạ viện (513 ghế) lẫn Thượng viện (81 ghế). Khối nghị sĩ đại diện cho các tập đoàn nông nghiệp hùng mạnh – thường được gọi là «bancada ruralista» – nắm giữ tầm ảnh hưởng áp đảo.
Sự phân hóa thể chế này đẩy ông Lula vào thế kẹt: vừa phải thực hiện cam kết chấm dứt hoàn toàn nạn phá rừng bất hợp pháp vào năm 2030, vừa phải thỏa hiệp để thông qua ngân sách phát triển kinh tế, khoa học và giáo dục. Dưới nhiệm kỳ tiền nhiệm, tốc độ tàn phá rừng nhiệt đới Amazon đã chạm đỉnh kỷ lục 15 năm qua, biến khu vực này thành điểm nóng khủng hoảng sinh thái toàn cầu.
Giữa áp lực chính trị và công nghệ giám sát
Giới khoa học khí hậu và lãnh đạo quốc tế kỳ vọng chính quyền mới sẽ lập tức tái kích hoạt các cơ quan thực thi pháp luật môi trường như IBAMA và mở đường cho dòng vốn tài chính xanh quốc tế. Tuy nhiên, các nhà phân tích chính trị cảnh báo rằng thế đa số cánh hữu tại quốc hội hoàn toàn có thể đóng băng ngân sách hoặc trì hoãn các đạo luật siết chặt khai thác tài nguyên.
Để vượt qua thế bế tắc lập pháp, Brasilia nhiều khả năng sẽ dựa vào quyền ban hành sắc lệnh hành pháp và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ giám sát viễn thám tự động qua vệ tinh. Việc theo dõi biến động độ che phủ rừng theo thời gian thực bằng dữ liệu vệ tinh sẽ là công cụ thiết yếu để xử lý vi phạm mà không cần phụ thuộc hoàn toàn vào các quy trình phê chuẩn rườm rà tại nghị viện.
Góc nhìn chiến lược cho Việt Nam
Biến động chính sách tại Brazil mang ý nghĩa vượt xa biên giới Nam Mỹ. Rừng Amazon đóng vai trò sống còn trong việc kiểm soát nhiệt độ toàn cầu; sự suy thoái của hệ sinh thái này sẽ đẩy nhanh các hình thái thời tiết cực đoan mà một quốc gia dễ tổn thương trước biến đổi khí hậu như Việt Nam phải gánh chịu.
Đồng thời, cả Việt Nam và Brazil đều là những cường quốc xuất khẩu nông sản hàng đầu thế giới trong khuôn khổ hợp tác Nam - Nam. Những rào cản và giải pháp mà Brazil đang thử nghiệm – từ tín chỉ carbon, tiêu chuẩn xuất khẩu không gây mất rừng đến ứng dụng công nghệ giám sát nông nghiệp – cung cấp bài học giá trị cho các doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách Việt Nam trong hành trình chuyển đổi xanh chuỗi cung ứng.
— Bài viết này được tổng hợp và biên soạn bởi AI LUMINA từ các nguồn đã xác thực. Dữ liệu và thông tin dẫn nguồn từ: BBC News.
