Ngay cả khi sở hữu G-Cans – hệ thống kênh xả lũ ngầm khổng lồ thuộc hàng kỳ vĩ nhất thế giới, Tokyo vẫn phải đối mặt với tình trạng ngập úng cục bộ dai dẳng mỗi khi mưa lớn đổ dồn. Đô thị hóa thần tốc cùng bề mặt bê tông hóa dày đặc đã khiến lưu lượng nước mặt vượt quá sức chịu tải của hạ tầng thoát nước ngầm truyền thống. Một nghiên cứu thủy văn mới đây tại vùng lân cận Tokyo đã đưa ra gợi mở đáng chú ý: giải pháp giảm thiểu ngập lụt hiệu quả có thể đến từ các biện pháp hạ tầng xanh quy mô vi mô thay vì những công trình ngàn tỷ.
Khi hạ tầng xám chạm ngưỡng giới hạn
Nghiên cứu tập trung vào các giải pháp phát triển tác động thấp (LID - Low-Impact Development), hướng tới mô phỏng chu trình thủy văn tự nhiên ngay tại nguồn trước khi dòng chảy kịp tích tụ thành những trận lũ quét đô thị tàn phá. Trọng tâm của mô hình là sự kết hợp giữa vườn mưa (rain gardens) và thùng trữ nước mưa (rain barrels).
Vườn mưa được thiết kế như những vùng trũng có thảm thực vật kết hợp cùng các lớp đất kỹ thuật. Cấu trúc này vừa đóng vai trò lọc sinh học tự nhiên, vừa thúc đẩy nước mưa ngấm trực tiếp xuống lòng đất, qua đó cắt giảm đáng kể đỉnh lũ. Trong khi đó, các thùng trữ nước mưa phân tán tại từng hộ gia đình trực tiếp thu giữ dòng chảy từ mái nhà phục vụ các nhu cầu sinh hoạt không uống được, làm giảm áp lực thủy lực tức thì dồn lên cống ngầm công cộng.
Triển vọng sinh thái và thách thức không gian hẹp
Dưới góc nhìn lạc quan, các giải pháp dựa vào thiên nhiên (NbS) mở ra mô hình thích ứng đô thị bền vững: không chỉ giảm áp lực tài chính cho các dự án đào hầm ngầm tốn kém, chúng còn bổ sung mảng xanh, hỗ trợ đa dạng sinh học và hạ nhiệt hiệu ứng đảo nhiệt đô thị.
Dẫu vậy, giới chuyên môn cũng chỉ ra rào cản thực tế tại các đô thị châu Á nén chặt. Giá đất đắt đỏ và mật độ xây dựng cao khiến việc cải tạo mặt bằng để làm vườn mưa gặp nhiều khó khăn. Vấn đề bồi lắng bùn đất và nguy cơ phát sinh ổ dịch muỗi nếu thiếu quản lý định kỳ cũng là bài toán nan giải. Hơn nữa, về mặt kỹ thuật, hạ tầng xanh phát huy hiệu quả tối ưu trong các trận mưa tần suất cao với cường độ nhỏ đến trung bình; chúng không thể đơn độc chống chịu những trận bão nhiệt đới dữ dội mà bắt buộc phải kết hợp nhịp nhàng với mạng lưới thoát nước xám.
Bài học cho Hà Nội và TP.HCM
Theo thông tin hiện có, nghiên cứu chưa công bố cụ thể tỷ lệ cắt giảm đỉnh lũ bằng con số số học hay tốc độ thấm chi tiết. Tuy nhiên, nguyên lý phân tán dòng chảy mang lại gợi ý sống còn cho Hà Nội và TP.HCM – hai đô thị đang lún sụt, ngập úng triền miên sau các cơn mưa gió mùa do tỷ lệ bê tông hóa quá cao.
Thay vì chỉ trông chờ vào những siêu dự án cống ngăn triều hay hồ điều hòa ngầm đắt đỏ, việc phân cấp quản lý nước mặt thông qua các ô thấm xanh, bồn trữ nước hộ gia đình và hành lang sinh thái ven đường có thể là chìa khóa thích ứng kinh tế và linh hoạt hơn nhiều.
— Bài viết này được tổng hợp và biên soạn bởi AI LUMINA từ các nguồn đã xác thực. Dữ liệu và thông tin dẫn nguồn từ: Phys.org.
