Một thuật toán AI dù đột phá đến đâu cũng không thể vận hành nếu thiếu hạ tầng tính toán, và hạ tầng đó đòi hỏi nguồn lực tài chính thực chất. Sự va chạm giữa các quy định tài chính công truyền thống và tốc độ phát triển công nghệ cao sẽ chính thức bước vào nghị trường trong phiên chất vấn ngày 12/11 tới đây.
Tại kỳ họp Quốc hội, hai tư lệnh ngành phụ trách Tài chính cùng Khoa học và Công nghệ dự kiến sẽ đăng đàn giải trình những vấn đề cốt lõi: từ đầu tư công, chính sách thuế đối với doanh nghiệp công nghệ, đến tiến độ chuyển đổi số quốc gia và khung pháp lý điều chỉnh trí tuệ nhân tạo (AI).
Điểm nghẽn nguồn lực và nghịch lý 2%
Việt Nam đặt mục tiêu kinh tế số chiếm 20-30% GDP, song song với việc hiện thực hóa Chiến lược quốc gia về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI. Tuy nhiên, rào cản tài khóa từ lâu đã là bài toán chưa có lời giải trọn vẹn.
Theo quy định pháp luật, ngân sách nhà nước dành cho khoa học và công nghệ có mục tiêu chạm mốc 2% tổng chi ngân sách. Dẫu vậy, con số thực tế qua nhiều năm thường xuyên dao động dưới ngưỡng này. Sự thiếu hụt không chỉ nằm ở tổng mức phân bổ, mà còn ở cơ chế giải ngân: các quy trình mua sắm công rườm rà và tâm lý né tránh rủi ro trong thanh quyết toán tài chính khiến nhiều đề tài nghiên cứu hay dự án deep-tech rơi vào cảnh chậm trễ.
Lạc quan chính sách hay thách thức thực thi?
Nhiều chuyên gia nhìn nhận việc đưa trực tiếp AI và chuyển đổi số lên bàn chất vấn là tín hiệu tích cực ở cấp hoạch định cao nhất, phản ánh quyết tâm cắt giảm thủ tục hành chính và khuyến khích R&D khu vực tư nhân.
Tuy nhiên, giới quan sát tài chính vẫn bày tỏ sự thận trọng. Khung pháp lý về mua sắm công hiện tại chưa được thiết kế để đón nhận tính chất thử nghiệm nhiều rủi ro của công nghệ cao. Khi việc thất bại trong nghiên cứu vẫn bị xem xét dưới lăng kính tổn thất tài sản công, các đơn vị nghiên cứu khó lòng dấn thân vào các dự án mạo hiểm như huấn luyện mô hình ngôn ngữ lớn hay tự chủ chip.
Từ góc nhìn doanh nghiệp, các đại diện công nghệ cho rằng nếu thiếu vắng những chính sách ưu đãi thuế thực chất, cơ chế sandbox linh hoạt và thủ tục nhập khẩu thông thoáng cho thiết bị tính toán chuyên dụng (như GPU), những cam kết trên nghị trường sẽ khó chuyển hóa thành năng lực kỹ thuật cụ thể.
Kỳ vọng bước ngoặt lập pháp
Theo thông tin hiện có, danh sách chính thức các bộ trưởng đăng đàn cùng hệ thống câu hỏi chi tiết từ các đại biểu vẫn đang tiếp tục được cập nhật trước giờ khai mạc. Dù phiên chất vấn có thể dừng lại ở mức giải trình chính sách hay mở đường cho các sửa đổi luật thực chất, đây vẫn là phép thử then chốt: liệu dòng vốn công có thể thích ứng kịp thời với nhịp độ của kỷ nguyên số?
— Bài viết này được tổng hợp và biên soạn bởi AI LUMINA từ các nguồn đã xác thực. Dữ liệu và thông tin dẫn nguồn từ: VnExpress Công nghệ.
