Điểm tới hạn của những cánh rừng dưới đáy đại dương
Chưa đầy năm thập kỷ nữa—mốc thời gian năm 2075—có thể đánh dấu sự biến mất hoàn toàn về mặt chức năng của các rạn san hô nước nông nhiệt đới trên toàn cầu. Lời cảnh báo nghiêm khắc này vừa được Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) đưa ra tại hội nghị đa dạng sinh học của Liên Hợp Quốc, phác thảo một tương lai nơi một trong những hệ sinh thái trù phú nhất Trái Đất sụp đổ hàng loạt do các đợt sóng nhiệt đại dương và hiện tượng axit hóa.
Dù chỉ chiếm chưa đầy 0,1% diện tích đáy đại dương, các rạn san hô đang nuôi dưỡng hơn 25% tổng số sinh vật biển. Chúng đóng vai trò nguồn cung protein và kế sinh nhai trực tiếp cho 500 triệu đến 1 tỷ người tại các vùng duyên hải. Đáng chú ý, các rạn san hô khỏe mạnh có khả năng tiêu tán tới 97% năng lượng sóng biển, hoạt động như những bức đê ngầm tự nhiên bảo vệ bờ biển trước bão dữ.
Khi công nghệ chạy đua với nhiệt độ nước biển
Trước viễn cảnh nguy cấp, giới khoa học chia làm nhiều luồng quan điểm về cách ứng phó. Ở góc độ lạc quan, các giải pháp công nghệ sinh học đang đạt bước tiến vượt bậc: kỹ thuật ngân hàng sinh học (bio-banking), lai tạo chọn lọc giống «siêu san hô» chịu nhiệt và robot tự động cấy vi mảnh mô (micro-fragmentation). Các nhà nghiên cứu kỳ vọng giữ lại những túi gen sống sót cho đến khi khí hậu toàn cầu ổn định trở lại.
Ngược lại, nhiều nhà phân tích môi trường chỉ trích gay gắt tư duy cục bộ này. Họ cho rằng các can thiệp kỹ thuật chỉ là «muối bỏ bể» và mang lại cảm giác an tâm giả tạo nếu nhân loại không cắt giảm một nửa lượng khí thải carbon ngay trong thập kỷ này.
Ở góc nhìn thực dụng hơn, bảo tồn đại dương đang chuyển dịch sang hình thức «phân loại cứu thương» (triage). Giới chuyên gia đề xuất kết hợp viễn thám vệ tinh và trí tuệ nhân tạo (AI) phân tích âm học đại dương để phát hiện các rạn san hô tầng sâu (mesophotic refugia)—nơi dòng nước mát có thể che chở san hô khỏi các đợt sốc nhiệt bề mặt.
Tác động hiện hữu đến dải bờ biển Việt Nam
Đối với Việt Nam, quốc gia sở hữu hơn 3.260 km bờ biển, phát hiện của IUCN đặt ra hồi chuông báo động đỏ. Những trung tâm sinh thái biển hàng đầu như Nha Trang, Côn Đảo và Phú Quốc đang gánh chịu sức ép kép từ quá tải du lịch và hiện tượng nước biển ấm lên. Khi mất đi tấm bình phong san hô, các ngành kinh tế biển trị giá hàng tỷ USD sẽ chịu tổn thương nặng nề, đồng thời nguy cơ xói lở bờ biển và thiệt hại do bão nhiệt đới sẽ gia tăng nhanh chóng.
Theo thông tin hiện có, mức độ hiệu quả của việc san hô tầng sâu thay thế chức năng sinh thái tầng nông vẫn còn là ẩn số cần nghiên cứu thêm. Dẫu vậy, hành động cứu vãn không còn là lựa chọn tương lai, mà là cuộc chiến sinh tồn cấp bách của hiện tại.
— Bài viết này được tổng hợp và biên soạn bởi AI LUMINA từ các nguồn đã xác thực. Dữ liệu và thông tin dẫn nguồn từ: New Scientist.
