Phía sau mỗi phản hồi tức thì của các mô hình AI hay kho lưu trữ vô tận trên đám mây là những khối nhà bê tông khổng lồ đang vận hành liên tục, tiêu thụ lượng tài nguyên gây chấn động. Báo cáo điều tra mới đây từ BBC News chỉ ra rằng làn sóng xây dựng trung tâm dữ liệu (hyperscale data centre) trên thế giới đang vấp phải làn sóng phản đối dữ dội từ cộng đồng địa phương vì tiêu tốn quá mức điện, nước và gây ô nhiễm tiếng ồn công nghiệp.
Cơn khát tài nguyên ngoài tầm kiểm soát
Theo dự báo của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), mức tiêu thụ điện năng từ các trung tâm dữ liệu, AI và tiền mã hóa có thể tăng gấp hơn hai lần: từ khoảng 460 TWh năm 2022 lên vượt mốc 1.000 TWh vào năm 2026. Lượng điện này tương đương toàn bộ mức tiêu thụ của cả nước Nhật Bản.
Không chỉ dừng lại ở điện lực, nước làm mát là một điểm nghẽn nghiêm trọng khác. Các cơ sở siêu quy mô có thể ngốn từ 1 đến 5 triệu gallon nước mỗi ngày (khoảng 3,8 đến 19 triệu lít) cho các hệ thống làm mát bay hơi, cạnh tranh trực tiếp với nguồn nước ngầm phục vụ nông nghiệp và sinh hoạt đô thị. Tại các 'thủ phủ' dữ liệu như Bắc Virginia (Mỹ), Ireland hay Frankfurt (Đức), người dân còn phải chịu đựng tiếng rền tần số thấp dai dẳng (thường vượt ngưỡng 55-60 decibel) phát ra từ dàn tản nhiệt HVAC và máy phát điện diesel dự phòng, làm dấy lên hàng loạt khiếu nại sức khỏe và tranh chấp quy hoạch.
Tranh luận giữa tiện ích số và gánh nặng địa phương
Các tập đoàn công nghệ lớn bảo vệ quan điểm rằng trung tâm dữ liệu là hạ tầng thiết yếu cho nền kinh tế số, đóng vai trò đòn bẩy thúc đẩy đầu tư vào năng lượng tái tạo quy mô lớn, đồng thời hứa hẹn chuyển sang công nghệ làm mát bằng chất lỏng trực tiếp trên chip hoặc lò phản ứng hạt nhân module nhỏ (SMR).
Ngược lại, giới quan sát môi trường và cư dân địa phương chỉ trích các trung tâm này khai thác cạn kiệt tài nguyên nhưng tạo ra rất ít việc làm dài hạn sau giai đoạn xây dựng, đồng thời đẩy hóa đơn tiền điện của người dân lên cao. Các kỹ sư lưới điện cảnh báo thời gian chờ để đấu nối đường dây tải điện mới tại nhiều khu vực hiện đã kéo dài từ 5 đến 10 năm, phản ánh sự lệch pha trầm trọng giữa tốc độ mở rộng của AI và giới hạn vật lý của hạ tầng điện lực.
Bài học cảnh tỉnh cho Việt Nam
Việt Nam đang đẩy mạnh Chiến lược Chuyển đổi số Quốc gia, sửa đổi Luật Viễn thông và hoàn thiện dự thảo Luật Dữ liệu nhằm mời gọi các 'ông lớn' như AWS hay Google xây dựng hạ tầng tại chỗ. Tuy nhiên, bài toán đặt ra vô cùng phức tạp: miền Bắc từng đối mặt với nguy cơ thiếu điện trong mùa cao điểm, trong khi khí hậu nhiệt đới gió mùa đòi hỏi lượng năng lượng làm mát cao hơn đáng kể so với các vùng ôn đới.
Nếu không sớm thiết lập quy chuẩn nghiêm ngặt về hiệu quả sử dụng năng lượng (PUE) và hiệu quả sử dụng nước (WUE), đồng thời quy hoạch địa điểm tách biệt khu dân cư, Việt Nam có thể phải đánh đổi sự ổn định của lưới điện dân sinh để đổi lấy các cơ sở dữ liệu ngoại bang.
— Bài viết này được tổng hợp và biên soạn bởi AI LUMINA từ các nguồn đã xác thực. Dữ liệu và thông tin dẫn nguồn từ: BBC News.
