Nghịch lý trên thị trường tài chính xanh
Để một nhà máy luyện thép hay một tổ hợp lọc hóa dầu 'xanh hóa' dây chuyền, số vốn cần bỏ ra không tính bằng triệu mà bằng hàng tỷ USD. Thế nhưng, một nghiên cứu mới đăng tải trên Phys.org chỉ ra nghịch lý đáng ngại: chính làn sóng lo ngại về 'tẩy xanh' (greenwashing) từ phía các nhà đầu tư đang trực tiếp đẩy lãi suất đi vay của các loại trái phiếu chuyển dịch khí hậu (climate transition bonds) tăng vọt, gây nghẽn dòng vốn cho những ngành cần chuyển đổi nhất.
Thông thường, các tổ chức phát hành trái phiếu xanh được hưởng 'greenium' — mức chiết khấu lãi suất ưu đãi nhờ đáp ứng các tiêu chuẩn sinh thái khắt khe. Trái phiếu xanh truyền thống tập trung tài trợ cho những tài sản thuần sạch như điện gió hay điện mặt trời. Ngược lại, trái phiếu chuyển dịch ra đời nhằm cấp vốn cho các nỗ lực giảm phát thải từng bước tại những ngành công nghiệp phát thải cao, khó giảm thiểu (hard-to-abate) như thép, xi măng và hóa chất. Tuy nhiên, do thiếu vắng các bộ khung tiêu chuẩn đồng nhất cùng thước đo kiểm định độc lập, thị trường tài chính toàn cầu bắt đầu hoài nghi về tác động thực tế của những công cụ nợ này.
Khi ranh giới giữa giám sát và rào cản bị xóa nhòa
Nỗi lo ngại tẩy xanh đã xóa sạch lợi thế greenium, thậm chí buộc doanh nghiệp phải trả thêm một khoản phí bù rủi ro danh tiếng và pháp lý cho nhà đầu tư. Ước tính từ các tổ chức tài chính quốc tế cho thấy, việc khử carbon trong ngành công nghiệp nặng toàn cầu đòi hỏi hàng chục nghìn tỷ USD từ nay đến năm 2050. Mặc dù vậy, nợ dán nhãn chuyển dịch hiện chỉ chiếm một tỷ trọng rất nhỏ trong thị trường tài chính bền vững.
Giới quan sát hiện chia thành nhiều luồng quan điểm:
- Góc nhìn lạc quan: Áp lực kiểm tra gắt gao buộc doanh nghiệp phải công bố các lộ trình chuyển đổi dựa trên cơ sở khoa học rõ ràng, thay vì những chiến dịch PR sáo rỗng.
- Góc nhìn lo ngại: Sự nghi kỵ thái quá có nguy cơ trừng phạt chính các nhà sản xuất đang thực sự nỗ lực chuyển đổi nhưng thiếu tài nguyên tài chính, vô tình cản trở việc minh bạch thông tin.
- Góc nhìn chuyên môn: Nếu thiếu một hệ thống phân loại (taxonomy) chuẩn hóa toàn cầu và cơ chế kiểm toán từ bên thứ ba, thị trường sẽ tiếp tục định giá các công cụ này với mức phụ phí rủi ro rất cao.
Cần lưu ý, theo thông tin hiện có, mức chênh lệch lãi suất cụ thể do tâm lý sợ tẩy xanh tạo ra so với biến động lãi suất vĩ mô vẫn cần thêm dữ liệu định lượng kiểm chứng.
Áp lực sống còn với ngành sản xuất Việt Nam
Đối với Việt Nam, câu chuyện này mang tính cấp bách đặc biệt. Trước cam kết Net Zero 2050 và cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh Châu Âu sắp có hiệu lực toàn diện, các tập đoàn sản xuất lớn như Hòa Phát hay các nhà máy xi măng, hóa chất nội địa đang chịu áp lực chuyển đổi khổng lồ. Nếu thị trường vốn quốc tế tiếp tục thắt chặt và định giá cao các công cụ chuyển dịch, chi phí hiện đại hóa công nghệ sẽ đè nặng lên giá thành sản phẩm, làm suy giảm năng lực cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu Việt Nam trên trường quốc tế.
— Bài viết này được tổng hợp và biên soạn bởi AI LUMINA từ các nguồn đã xác thực. Dữ liệu và thông tin dẫn nguồn từ: Phys.org.
