Điểm kết của kỷ nguyên gia công giá rẻ
Nhiều thập niên qua, vai trò 'công xưởng lắp ráp' mang lại sự thịnh vượng ban đầu cho TP.HCM nhưng mô hình này đang chạm trần tăng trưởng. Quỹ đất công nghiệp cạn kiệt, chi phí mặt bằng và nhân công leo thang, cùng làn sóng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu đặt đô thị lớn nhất nước trước một lựa chọn tất yếu: nâng cấp hoặc bị bỏ lại.
Lãnh đạo TP.HCM vừa công bố việc thành phố đang ráo riết chuẩn bị các điều kiện nền tảng để tiên phong phát triển các ngành công nghiệp thế hệ mới. Đây không đơn thuần là sự mở rộng công nghiệp thông thường, mà là cuộc đại phẫu cơ cấu sản xuất nhằm đoạn tuyệt với mô hình thâm dụng lao động giá rẻ.
Tái cấu trúc các 'công thần' khu chế xuất
Bước đi cụ thể nhất nằm ở kế hoạch chuyển đổi các khu công nghiệp, khu chế xuất lâu đời như Tân Thuận và Hiệp Phước. Khi thời hạn thuê đất của các dự án thế hệ đầu sẽ đáo hạn vào khoảng năm 2041, thành phố đang chủ động thanh lọc các dự án giá trị gia tăng thấp, ô nhiễm hoặc sử dụng quá nhiều lao động giản đơn để nhường chỗ cho công viên công nghệ cao và mô hình khu công nghiệp sinh thái.
Đòn bẩy pháp lý quan trọng cho lộ trình này là Nghị quyết 98/2023/QH15. Cơ chế đặc thù cho phép TP.HCM áp dụng các khung thử nghiệm chính sách (sandbox), đưa ra ưu đãi vượt trội để thu hút nhà đầu tư chiến lược trong các lĩnh vực ưu tiên: vi mạch bán dẫn, thiết bị điện tử chính xác, công nghệ sạch và vật liệu tiên tiến. Lộ trình chuyển đổi kép (vừa số hóa vừa xanh hóa) cũng được thiết kế nhằm đáp ứng các rào cản kỹ thuật khắt khe như chuẩn ESG và cam kết năng lượng tái tạo RE100.
Rào cản hạ tầng và bài toán an sinh
Dù định hướng nhận được nhiều kỳ vọng, giới chuyên môn chỉ ra không ít thách thức hạ tầng. Để các 'ông lớn' bán dẫn hay trung tâm dữ liệu đặt chân vào, thành phố cần một mạng lưới điện ổn định tuyệt đối và nguồn năng lượng sạch đạt chuẩn quốc tế — bài toán chưa thể giải quyết trong một sớm một chiều. Tình trạng thiếu hụt trầm trọng nhân lực kỹ thuật cao (STEM) và sức ỳ thủ tục hành chính cũng là rào cản lớn.
Bên cạnh đó, theo thông tin hiện có, thành phố chưa công bố chi tiết gói ngân sách hỗ trợ cũng như phương án tái đào tạo quy mô lớn cho hàng chục nghìn công nhân may mặc, giày da có nguy cơ mất việc khi các nhà máy truyền thống di dời hoặc đóng cửa.
Tầm nhìn 2045 của đô thị đầu tàu
Đóng góp khoảng 16% GDP và hơn 25% tổng thu ngân sách quốc gia, sự chuyển mình của TP.HCM giữ vai trò quyết định đến mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045. Thành công của chiến lược công nghiệp thế hệ mới sẽ mở ra không gian cho các kỹ sư nội địa làm chủ tài sản trí tuệ (IP), nâng cao mặt bằng lương công nghệ và đưa TP.HCM trở thành trung tâm R&D hạt nhân của khu vực.
— Bài viết này được tổng hợp và biên soạn bởi AI LUMINA từ các nguồn đã xác thực. Dữ liệu và thông tin dẫn nguồn từ: VnExpress Kinh doanh.
